در شکل پنج (5) می بینیم که چگونه نقاشی زیبا و سنتی درخت پر شکوفه و گل در کنار درخت سرو خوش قد و قامت ، با خلاصه شدن به یک گل ختایی خیلی قشنگ تبدیل شده است. متن کامل این مقاله را در http://bfa.blogfa.com/post-21.aspx ببینید
در شکل پنج (5) می بینیم که چگونه نقاشی زیبا و سنتی درخت پر شکوفه و گل در کنار درخت سرو خوش قد و قامت ، با خلاصه شدن به یک گل ختایی خیلی قشنگ تبدیل شده است. متن کامل این مقاله را در http://bfa.blogfa.com/post-21.aspx ببینید یکی از آنها "گل ختایی" است. از اسمشان تعبیر می شود که از سرزمین ختا یا ختن در غرب چین یا شرق ایران آمده باشند، اما به نظر من این نقوش سرزمین خاصی ندارند چون از زمانهای بسیار قدیم در بسیاری سرزمینها یافت شده اند و نمیتوان آنها را مولود کشور خاصی دانست. برخی آن را "گل خطایی" نوشته اند چون مثل گل های واقعی در طبیعت نیستند و فقط قدری به آنها شباهت دارند. سابقه گل های ختایی به پیش از اسلام می رسد که می تواند ثابت کند تولد این گلها به خاطر احکام تحریف شده ( که ذکرش رفت ) نبوده و فقط به علت تعالیم اسلام و رشد اخلاقیات که خود به خود منجر به رشد ذهن میشود، شکل این گل ها و سایر نقوش غنی تر شده و به حد بالایی از زیبایی رسیده است.
نوعی دیگر از گل های ختایی ذهن انسان را به شکل زیبای درخت های سرو نژاد کوتاه قد رهنمون میشود مانند شکل چهار (4). ( شکل درخت سرو الگو و راهنمای نقاش ها در ایجاد نقش " بوته جقه " (= بته جقه ) نیز بوده است. ) متن کامل این مقاله را در http://bfa.blogfa.com/post-21.aspx ببینید
و اما اسلیمی : کسی نمی داند چرا این اسم را برای ساقه های پر پیچ و خم نقش قالی و فرش و کاشی و تذهیب نهاده اند. این نقوش نیز دارای سابقه قبل از اسلام هستند اما استاد " ملیحه ناصری " که به حق نقاشی هنرمند است عقیده مند است که اولین بار حضرت امام علی علیه السلام چنین طرح هایی را به مسلمانان معرفی کرد و خود نمونه هایی ترسیم فرمود. جالب ترین بخش اسلیمی طرحی موسوم به دهان اژدری است و تصویر نه (9) گویای آن است که چگونه شکل سر اژدها (= اژدرها = اژدر ) با ساده شدن به این صورت در آمده است. متن کامل این مقاله را در http://bfa.blogfa.com/post-21.aspx ببینید
اما در کتاب " شیوه طراحی قالی و تذهیب " مرحوم زنده یاد استاد " حسین طاهر زاده بهزاد " که انصافا" نقاشی زبردست بود معتقد است که ایرانیان شکل سر فیل را به این قیافه در آورده اند که در تصویر ده (10) می بینید. متن کامل این مقاله را در http://bfa.blogfa.com/post-21.aspx ببینید
و یا ملهم از شکل ماهی است که " برگ ماهی " نام دارد یعنی شکل هشت (8)
شکل دوازده (12) یعنی اسلیمی حلزونی من را به یاد شاخه و برگ درخت انگور می اندازد.
نقش مهم اسلیمی آن است که گل های ختایی و برگ ها و غنچه ها روی آن قرار بگیرند تا یک گیاه واقعی خیالی بر روی باغ قالی پدید آید. تصویر چهارده (14) یک نمونه از آن است و در شکل دوازده نیز نمونه دیگری دیده بودید. http://bfa.blogfa.com/post-21.aspx شمسه ها ، ترنج ها ، سر ترنج ها ، طرح های کتیبه و طرح های نشان ، لچکی ها ( لچک ها) ، حاشیه ها و ... ( که امیدوار هستم فرصت توضیح کافی در مورد آنها در آینده فراهم شود ) و نیز زمینه طرح تزئینی ما می تواند از نقوش اسلیمی و ختایی و برگ و گل و غنچه پر شود ؛ بنابراین این اشکال می تواند برای هر نقاش هنرمند مفید باشد خصوصا" طراحان قالی و فرش وکاشی و تذهیب کاران و مینیاتوریست ها و و اگر با دقت اجرا شوند باغی خیال انگیز و بهشتی کوچک را پدید می آورند seyyed amin nabipoor
نوع دیگری از گل لاله عباسی شباهت زیادی به گل زنبق دارد یعنی شکل دو (2). ( گل زنبق را به درست یا اشتباه گل سوسن نیز نامیده اند. ) http://bfa.blogfa.com/post-21.aspx
بعضی ها هم می گویند اسلیمی دهن اژدری ربطی به طرح حیوانات و جانوران ندارد و باید آنها را نوعی برگ به حساب آورد. شکل یازده (11) را ببینید! http://bfa.blogfa.com/post-21.aspx
گلی دیگر در تصویر شش (6) هست که می تواند خلاصه شکل دم زیبای طاووس باشد. تاووس http://bfa.blogfa.com/post-21.aspx
برگ ها نیز در اکثر نقوش تزئینی سنتی به کار رفته اند. طرح برگ های سنتی گاهی به شکل برگ چنار است یعنی " برگ چناری " تصویر هفت (7) http://bfa.blogfa.com/post-21.aspx
بسیاری از گل های لاله عباسی آدم را به یاد میوه انار می اندازد و حتی عده ای معتقد هستند که انار الگوی نقاشان در خلق این گل ختایی بوده است. شکل سه (3) می تواند این باور را تقویت کند. این نوع از گل لاله عباسی را گل اناری نیز نامیده اند. http://bfa.blogfa.com/post-21.aspx گلهای ختایی بسیار متنوع هستند و در اشکال مختلف وجود دارند و حتی می توان از ترکیب شکل های مختلف خودشان گل های ختایی جدیدی خلق کرد. شاید زیباترین گل ختایی، گلی موسوم به "گل لاله عباسی" یا "گل شاه عباسی" باشد.
اسلیمی ماری و ابری را هم در تصویر سیزده (13) می بینید. http://bfa.blogfa.com/post-21.aspx
تصویر جالب دیگری نیز در نقوش فرش و قالی و کاشی و تذهیب به کار میرود که هرچند منشأ زنده ندارد اما از طبیعت الهام گرفته شده و جا دارد از آن نام برده شود یعنی " شمسه " که از نامش بر می آید می تواند سمبل (نماد) شمس یا همان خورشید باشد که یک مثال آن را در شکل پانزده (15) آورده ام. شاید بتوان گفت شمسه همان ترنج است. http://bfa.blogfa.com/post-21.aspx
گلهای ختایی بسیار متنوع هستند و در اشکال مختلف وجود دارند و حتی می توان از ترکیب شکل های مختلف خودشان گل های ختایی جدیدی خلق کرد. شاید زیباترین گل ختایی، گلی موسوم به "گل لاله عباسی" یا "گل شاه عباسی" باشد. در کتاب "گل های ختایی"، استاد "پرویز اسکندر پورخرمی" نام شاه عباسی را برای این گل نامناسب و غلط می داند چون طرح این گلها خیلی قبل از دوره صفویه هم وجود داشته است و ارتباطی با شاه عباس صفوی ندارد. به عقیده استاد پورخرمی که خود یک طراح چیره دست قالی و فرش و کاشی و تذهیب است، نام اصلی این گلها "لاله عباسی" و مربوط به حضرت ابوالفضل عباس علیه السلام فرزند حضرت علی علیه السلام است که در کربلا شهید شد و چون گل لاله را نماد شهادت می دانند و نیز شباهت زیاد گل عباسی به لاله، هنرمندان ایرانی به یاد حضرت عباس(ع) نام این گل ختایی را لاله عباسی نهادند؛ در شکل یک (1) این شباهت را ملاحظه می کنید. http://bfa.blogfa.com/post-21.aspx
