Centralnym miejscem Chełma jest łagodne wzniesienie, zwane Górką Chełmską, a w przeszłości Górką Katedralną lub Starościńską; w czasach carskich używano również określenia Góra Soborowa. Głównym obiektem na wzgórzu jest majestatyczna świątynia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.
Zespol pokatedralny na Chelmskiej Gorze. Dawna katedra unicka, obecnie bazylika Narodzenia NMP. Od strony polnocnej, w sasiedztwie bazyliki stoi budynek dawnego klasztoru Bazylianow wzniesiony w l. 1640-49. Po poludniowej stronie kosciola, znajduje sie dawny palac biskupow unickich, wzniesiony w l. 1711-30. Dziedziniec katedralny zamyka od wschodu dawny budynek gospodarczy, wzniesiony na przel. XVII i XVIII w.
Zespół pokatedralny na Górze Chełmskiej. Na pierwszym planie od lewej: budynek dawnego klasztoru Bazylianow, z prawej budynek dawnego Bractwa Cerkiewnego. Na drugim planie: bazylika Narodzenia NMP i wieza dzwonnicza.
Bazylika Narodzenia NMP w Chełmie, jest obiektem późnobarokowym, rozplanowanym na rzucie krzyża, trójnawowa z transeptem, dwoma wieżami od frontu i kopułą zwieńczoną latarnia.
Bazylika Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Chełmie, usytuowana na szczycie Góry Chełmskiej, zbudowana na miejscu wcześniejszej katedry unickiej. W latach 1735-56 przebudowana wg. projektu Pawła Fontany katedra otrzymała wygląd właściwy dla zachodnioeuropejskiego baroku, upodobniając się całkowicie do świątyń rzymskokatolickich. Po kasacie w 1875 r. unii Rosjanie przekształcili katedrę na prawosławny sobór, wprowadzając do jej wystroju elementy właściwe dla stylu bizantyjsko – ruskiego. Wieże zwieńczono cebulastymi hełmami, a barokowym szczytom nadano formę mauretańskich łuków. Wówczas też dobudowano przed głównym wejściem 4 – kolumnowy, do dziś istniejący portyk.
Sanktuarium Maryjne na Górze Chełmskiej. Istniejący obecnie kościół powstał w latach 1735-1756 według projektu Pawła Fontany. Fundatorem świątyni był unicki biskup chełmski Filip Wołodkowicz, a pracami budowlanymi kierował Tomasz Rezler. W świątyni miała miejsce koronacja cudownego obrazu Matki Boskiej Chełmskiej w dniu 15 września 1765 r. Po likwidacji unii przez władze carskie w 1875 r. kościół gruntownie przekształcono, nadając mu charakter bizantyjsko-ruski i zamieniając na sobór prawosławny. W 1919 r. kościół został przekazany katolikom i początkowo opiekę nad nim sprawowali jezuici. W 1931 r. erygowano parafię Narodzenia NMP. Mimo usunięcia wielu pierwotnych elementów wystroju świątynia stanowi niezwykle cenny zabytek architektoniczny.
Sanktuarium Maryjne na Górze Chełmskiej - bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Częśc środkową fasady poprzedza kolumnowy portyk i wieńczy barokowy szczyt. Wieże ozdobione są narożnymi kolumnami i przykryte łamanym dachem.
Sanktuarium Maryjne na Górze Chełmskiej - bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Wnętrze świątyni posiada sklepienie kolebkowo-krzyżowe z lunetami. Wystrój architektoniczny tworzą jońskie i korynckie pilastry, oraz bogato oprofilowane architrawy.
Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Chełmie. Sklepienie kolebkowo-krzyżowe z lunetami, nakrywające nawę główną. Na skrzyżowaniu nawy z transeptem, kopuła spoczywająca na oktagonalnym tamburze.
Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Chełmie. Wystroj architektoniczny w prezbiterium tworzą przyścienne kolumny korynckie wieńczące architraw z wydatnie profilowanym gzymsem. Ołtarz główny utworzony ze skośnie ustawionych podwójnych kolumn korynckich wspierających profilowane imposty. Na filarach transeptu barokowe figury św. Wojciecha i św. Stanisława.
Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Chełmie. Ołtarz główny.
Sanktuarium Maryjne na Górze Chełmskiej miało szczególne znaczenie dla biskupa lubelskiego Stefana Wyszyńskiego. Koronacja obrazu Matki Bożej Chełmskiej, jakiej osobiście dokonał 7 lipca 1946 roku, była zarazem pierwszą po konsekrowaniu go na biskupa lubelskiego. Można śmiało powiedzieć, że Matka Boża Chełmska umacniała przyszłego Prymasa Polski przez pierwsze lata biskupiego posługiwania. Tutaj bowiem przed cudowną ikoną Chełmskiej Madonny czerpał siły do pasterskiego posługiwania.
Łaskami słynący Obraz Matki Boskiej Chełmskiej, od wieków otaczany przez wiernych szczególnym kultem. Ikonę przywiozła z Kijowa do Chełma w poł. XIII w. siostra księcia Daniela Romanowicza - Teodora. Po wprowadzeniu w 1596 r. obrządku greckokatolickiego znalazł się on pod opieką unitów. W 1651 r., za staraniem Jakuba Suszy, późniejszego biskupa unickiego, Jan Kazimierz sprowadził go do Warszawy. Potem towarzyszył on królowi w jego wyprawach wojennych. W 1765 r. odbyła się uroczysta koronacja obrazu. Po kasacie unii obraz znalazł się w rękach prawosławnych. W 1915 r. ich duchowni, ewakuując się wraz z cofającym się frontem I wojny światowej, wywieźli ze sobą chełmską świętość w głąb Rosji. Kiedy więc otwarto kościół katolicki na Górce w 1919 r., na miejscu oryginału, w ołtarzu głównym umieszczono znalezioną na strychu świątyni kopię obrazu. W 1938 r. wymieniono ją na replikę, sporządzoną przez chełmskiego malarza Władysława Ukleję.
Najcenniejszym zabytkiem dawnego wyposażenia chełmskiej bazyliki Narodzenia Najświętszej Maryi jest trybowane w srebrnej blasze antepedium ołtarza głównego wykonane przez gdańskiego złotnika W. Jöde w latach 1720-1750. W antepedium o kształcie wydłużonego prostokąta (o wymiarach 213 x 93 cm) przedstawiona jest scena hołdu rycerstwa polskiego składanego Matce Bożej przed Jej Chełmskim Wizerunkiem, po bitwie pod Beresteczkiem nad Kozakami i Tatarami w 1651 roku.
Część prawa antepedium z ołtarza głównego bazyliki Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Chełmie. Na pierwszym planie - ozdobny namiot z ołtarzem obozowym, na którym między dwoma świecami stoi obraz Matki Bożej Chełmskiej, adorowany przez biskupa Jakuba Suszę, po prawej stronie - Jan Kazimierz z dowódcami rycerzy. Rycerz na koniu, rzuca zdobyczny sztandar tatarski do stóp Madonny Chełmskiej. W górnej części umieszczono napis łaciński który w polskim tłumaczeniu brzmi: "Zwycięstwo sławnej cudami w swoim obozie Maryi pod Beresteczkiem, gdzie najjaśniejszy Jan Kazimierz, król Polaków, w obecności tego świętego obrazu, obrawszy hasło: “Najświętsza Marya Chełmska”, zwycięskim polskim orężem zniszczył sprzysiężony związek zbuntowanych Kozaków ze Scytami przeciw Państwu, roku Pańskiego 1651 - 10 czerwca.
Część lewa antepedium z ołtarza głównego bazyliki Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Chełmie. Przed królem odbywa się defilada polskiego rycerstwa. Wojownik jadący na czele, składa zdobyty sztandar tatarski z półksiężycem. W defiladzie uczestniczą jeńcy tatarscy i kozaccy z powiązanymi w tył rękoma. Na ziemi leży porozrzucana ich broń: topory, łuki i kosy. Na dalszym planie widać obóz z namiotami nieprzyjacielskimi i hetmana z buławą w ręku wydającego rozkazy jeździe ścigającej kozaków, uciekających wpław przez rzekę. Na horyzoncie Beresteczko ze słynnym stawem. U góry nad miastem umieszczona jest monogram Najświętszej Maryi Panny w aureoli z obłoków. Obok w obwódce prostokątnej, łacińska inskrypcja którą cytuję przy poprzednim zdjęciu.
Figura św. Stanisława, umieszczona na filarze transeptu, chełmskiej Bazyliki Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Drewniana rzeźba polichromowana o znamionach plastyki rokokowej, według wszelkiego prawdopodobieństwa wykonana została w XVIII w. przez artystę ze szkoły lwowskiej. Postać świętego uchwycona została w nieco teatralnej pozie, z mistrzowsko wyeksponowanym załamaniem poruszanych jakby wiatrem szat.
Figura św. Wojciecha, umieszczona na filarze transeptu chełmskiej Bazyliki Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Dzieło wykonane w XVIII w. przez nieznanego mistrza ze szkoły lwowskiej, odznacza się głębią uczucia i wyniosłością nastroju religijnego. Postać świętego zastygła w nieco teatralnej pozie, z mistrzowsko wyeksponowanym załamaniem poruszanych wiatrem szat.
Cenny obraz z XVIII w. o imponujacych rozmiarach 2,4 x 4,4 m, przedstwiający św. Onufrego - autorstwa Franciszka Smuglewicza, umieszczony na lewym ramieniu transeptu chełmskiej Bazyliki Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.
Obraz z XVIII w. przedstawiajacy ukrzyżowanie i zmartwychwstanie Chrystusa, umieszczony na prawym ramieniu transeptu chełmskiej Bazyliki Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.
Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Chełmie. Chór muzyczny obiega neobarokowa balustrada o falistej, środkiem wybrzuszonej linii. Organy w chórze pochodzą z początku XX wieku, wykonała je firma Schlag und Söhne i zostały zamontowane w chełmskiej świątyni w 1946 r.
Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Chełmie. Dzięki staraniom pierwszego po II wojnie światowej proboszcza parafii, ks. Marcelego Mrozka, świątynia została wyposażona w nowy wystroj wewnetrzny. Ufundowano m. in. neobarokowe trójwnękowe konfesjonały.
Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Chełmie. Wykonany w drewnie herb biskupa lubelskiego z wizerunkiem Madonny Chełmskiej nad hasłem: ORTES INFIDE - Mocni wiarą.
Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Chełmie. Od jasnego tła ścian świątyni, odcina się ostro drewniane wyposażenie, utrzymane w naturalnej fakturze dębiny, przyciemnionej brązowym werniksem.
Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Chełmie. Witraż nad ołtarzem głównym, przedstwiający Trójcę Świątą.
Zespół pokatedralny na Górze Chełmskiej w Chełmie. Od strony północnej, w sąsiedztwie bazyliki stoi piętrowy budynek dawnego klasztoru Bazylianów, użytkowany obecnie do celów mieszkalnych. Wzniesiony został w latach 1640-49 przez biskupa unickiego Metodego Terleckiego, przy współudziale Jakuba Suszy, późniejszego rektora seminarium funkcjonującego w tym obiekcie. W pierzei widoczna 4-kondygnacyjna wieża dzwonnicza.
Zespół pokatedralny na Górze Chełmskiej. Bazylika Narodzenia NMP, dawny klasztor i wieża dzwonnicza.
Zespół pokatedralny na Górze Chełmskiej w Chełmie. Przed budynkiem bazyliki, stoi 4-kondygnacyjna dzwonnica z 1878 r., wzniesiona jako symbol triumfu prawosławia po kasacie Unii. Pierwotnie zaplanowana na rzucie krzyża greckiego, po przebudowie w końcu lat trzydziestych jest kwadratowa. W 1939 r. została podwyższona o jedną kondygnację wg proj. Antoniego Forkiewicza. Wieżę nakrywa latarnia z hełmem, a wieńczy wyniosłe berło z umieszczonym na nim krzyżem. Parter dzwonnicy został zaadaptowany na Mauzoleum Ofiar Terroru Hitlerowskiego. Tuż przy dzwonnicy dawna siedziba Prawosławnego Bractwa Cerkiewnego p.w. Bogarodzicy. Budynek, utrzymany w stylu klasycystycznym, został wybudowany w 1904 r.
Nieopodal Bazyliki Narodzenia Najświętszej Maryi Panny wznosi się dzwonnica, najwyższa spośród wieżyc Góry Chełmskiej. Dzwonnica wybudowana staraniem Prawosławnego Bractawa Cerkiewnego Bogarodzicy w 1878 r. Po kasacie Unii kościelnej przez rząd carski, miała byc obok cerkwi Cyryla i Metodego na Wysokiej Górce, symbolem zwycięstwa prawosławia nad Unitami. Wieża pierwotnie wyglądała inaczej, swój obecny wygląd zawdzięcza przebudowie dokonanej w 1939 r.
Wieża dzwonnicza na terenie Sanktuarium Maryjnego na Górze Chełmskiej w Chełmie. Trzy razy dziennie, rano, w południe i wieczorem, w Chełmie rozbrzmiewa donośne bicie dzwonów. Dżwięk ich słychac nawet w najodleglejszych miejscach miasta. Nie są one, co prawda tak stare jak np. krakowski Zygmunt, ale dzwonią pięknie !
Wieża dzwonnicza na terenie Sanktuarium Maryjnego na Górze Chełmskiej w Chełmie. Największy dzwon, noszący imię STANISŁAW, waży 3000 kg. Na jego płaszczu, poza inskrypcją, widnieje ryngraf z wizerunkiem patrona Polski św. Stanisława oraz widok fasady chełmskiego Mauzoleum. Napis głosi: Poległym za wiary i Polskę, bohaterom - męczennikom ziemi chełmskiej. Dzwon ufundowali pracownicy kolejowi i parafianie, zawieszono go w 1956 r.
Wieża dzwonnicza na terenie Sanktuarium Maryjnego na Górze Chełmskiej w Chełmie. Dzwon MARYA został poświęcony w 1938 r. ale tylko przez krótki czas służył Najświętszej Maryi Pannie, zwołując wiernych na modlitwę, ponieważ w 1940 r. gubernator Frank przekazał katedrę chełmską wyznawcom prawosławia, którzy - w ramach "wdzięczności" - oddali dzwon na przetopienie dla armii niemieckiej. Niemcy jednak dzwon zostawili i dzięki temu nie został on zniszczony. Dzwon ten jednak pękł w latach okupacji na skutek niewłaściwego użytkowania. W 2001 r. został przeniesiony ponownie na dzwonnicę. Jednak dzwon pękł po raz drugi. Kolejne lutowanie nie miało sensu, dlatego ks. proboszcz podjął decyzję o przetopieniu dzwonu i odlaniu go na nowo. Pracę tę wykonała firma Felczyńskich. Odnowiony dzwon umieszczono na dzwonnicy w sierpniu 2007 r.
Wieża dzwonnicza na terenie Sanktuarium Maryjnego na Górze Chełmskiej w Chełmie. Trzeci dzwon, JULIAN, o wadze 1200 kg, poświęcony jest pamięci pierwszego proboszcza parafii katolickiej na Górce, ks. J. Jakubiaka, którego popiersie widnieje na jego płaszczu, obok wizerunku MB Chełmskiej. Dzwon Julian ufundowany przez pracownikow kolejowych i parafian, zawieszony został w 1956 r., waży 1200 kg.
Widok z okna wieży dzwonniczej na bazylikę Narodzenia Najświętszej Maryi Panny na Górze Chełmskiej.
Galeria widokowa na wieży dzwonniczej Sanktuarium Maryjnego na Górze Chełmskiej w Chełmie.
W bezpośrednim sąsiedztwie chełmskiej bazyliki Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, od jej południowej strony znajduje się dawny pałac biskupów unickich, fundowany przez biskupa Józefa Lewickiego w l. 1711-30. Jest to budynek jednopiętrow, kryty dachem 4-spadowym, pozbawiony dawnego wystroju architektonicznego. Od strony wsch. dobudowano w końcu XIX w. dwukondygnacyjne skrzydło mieszkalne, z dużą salą na piętrze, służącą za kaplicę. Budynek o skromnym wystroju architektonicznym, w postaci profilowanych gzymsów, lizen i ram. W dawnym pałacu mieszkają teraz siostry zakonne, jest sala różańcowa i kancelaria.
Wspólną pierzeję z dawnym pałacem biskupim, tworzy pobazyliański, parterowy budynek gospodarczy - dawna wozownia. Zbudowana na przeł. XVII i XVIII w., obecnie przekształcona na dom katechetyczny, kryta blaszanym dachem dwuspadowym, od strony dziedzińca katedralnego otwarta jest krużgankiem filarowo-arkadowym.
Poprzez arkadę Bramy Uściłuskiej - widok na absydę chełmskiej bazyliki Narodzenia Najświętszej Maryi Panny
Brama Uściłuska na Górze Chełmskiej. Niegdyś brama zamkowa, później klasztorna, wzniesiona została w 1616 r. dla obrony zespołu od wschodu, którędy przebiegał trakt wiodący do Uściługa nad Bugiem. W połowie XVIII w. bramę przebudowano nadając jej efektowny wystrój barokowy. Jest to obiekt dwukondygnacyjny, z przejazdem tunelowym i prostokątnym oknem na osi głównej. Wystrój architektoniczny fasad frontowych tworzą dwie pary pilastrów zakończonych pinaklami, ujmujące przerwany naczółek z krzyżem w jego prześwicie. Brama, z uwagi na duże walory artystyczne, stanowi cenny zabytek, a przy tym jest jedynym zachowany w całości obiektem wchodzącym w skład dawnych obwarowań miejskich. Z obu stron bramy przylegają do niej XVIII w. budynki gospodarcze, należące dawniej do klasztoru Bazylianów.
W ciąg budynków gospodarczych, powstałych w XVII-XVIII w. wkomponowana jest barokowa Brama Uściłuska, najstarsza budowla miasta, pochodzącą z ok. 1616 r. Wschodnia część zabudowań mieści oddany do użytku w 1997 r. Dom Pielgrzyma (otwarte okno w naszym pokoju). Szczególnie malowniczy jest budynek południowy, otwarty od strony dziedzińca krużgankiem arkadowo-filarowym.
Brama Uściługska, niegdyś zamkowa, później klasztorna, wzniesiona została w 1616 r. dla obrony zespołu od wschodu, którędy przebiegał trakt wiodący do Uściługa nad Bugiem. W poł. XVIII w. bramę przebudowano i wówczas nadano jej efektowny wystrój barokowy. Jest to obiekt dwukondygnacyjny, z przejazdem w przyziemiu, o sklepieniu kolebkowo – krzyżowym z gurtami. Elewacje o bogatym wystroju architektonicznym, zwieńczone dekoracyjnymi szczytami. Brama, z uwagi na duże walory artystyczne, stanowi cenny zabytek, a przy tym jest to jedyny zachowany w całości obiekt wchodzący w skład dawnych obwarowań miejskich. Z obu stron bramy przylegają budynki gospodarcze, należące dawniej do klasztoru Bazylianów. W budynku obok mieści się Dom Pielgrzyma - w którym mieszkaliśmy podczas pobytu w Chełmie (pierwsze okno od bramy).
Od południa przylega bezpośrednio do Bramy Uściługskiej. dawny budynek na gospodarczy, wzniesiony na przełomie XVII i XVIII w.. Jest to obiekt parterowy z poddaszem, nakryty trójspadowym, krytym blachą dachem. Jego północno-wschodni narożnik wsparty jest masywną przyporą. Obecnie jest to Dom Pielgrzyma o 53 miejscach noclegowych. W obiekcie jest 5 pokoi wieloosobowych o standardzie turystycznym. Do dyspozycji gości indywidualnych w pełni wyposażona kuchnia. Zainteresowanym podaję nr telefonu kontaktowego: 0-82/ 708 477 577
Obraz w jednym z pokoi w Domu Pielgrzyma na Górze Chełmskiej w Chełmie, przedstawiający pobyt Tadeusza Kościuszki w katedrze chełmskiej. Widzimy na nim biskupa Porfiriusza Ważyńskiego udzielającego błogosławieństwa i przekazującego jednocześnie Naczelnikowi wszelkie kosztowności zakonu na cele Insurekcji.
Widok z okna pokoju w Domu Pielgrzyma, na bazylikę Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Chełmie.
Obraz olejny na płótnie, przedstawiający pejzaż nadbużański, zdobiący ściany jednego z pokoi w Domu Pielgrzyma na Górze Chełmskiej w Chełmie.
Poza obrębem zespołu katedralnego na Górze Chełmskiej, przy dawnym trakcie wiodącym do Uściługa nad Bugiem (obecnie alei parkowej), usytuowana jest kapliczka z końca XIX w., typu domkowego, nakryta dwuspadowym daszkiem, kryjąca w swym wnętrzu replikę obrazu Matki Bożej Chełmskiej.
Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny na Górze Chełmskiej w Chełmie, w widoku poprzez arkadę Bramy Uściłuskiej.
W południowo-zachodnim narożniku placu katedralnego na Górze Chełmskiej, stoi, osłonięta krzewami, klasycystyczna XVIII-wieczna kostnica kościelna, przykryta namiotowym dachem.
Na dawnym podwórze klasztornym bazylianów na Górze Chełmskiej, utworzono tzw. Zielony Różaniec - Ogród Matki Bożej, zaprojektowany w kształcie serc, przez Panią inż. Małgorzatę Leśniewską według koncepcji Siostry Cypriany – przełożonej chełmskiego domu sióstr benedyktynek. Rosarium realizowane było etapami i poświęcono je w 2004 roku.
U podnóża wzniesienia, przy wjeździe na Górę Katedralną w Chełmie, od strony ul. Lubelskiej, stoi nieduży budynek organisty, pochodzący z przełomu XIX i XX wieku. Zasadniczą cechą budynku utrzymanego stylistyce klasycystycznej są: prostokątny rzut, dwukolumnowy portyk z tympanonem i czterospadowy dach. Cała powierzchnia ścian pokryta jest poziomym boniowaniem w tynku, okna ujęte opaskami. W czasie okupacji niemieckiej znajdował się w nim zaimprowizowany szpitalik miejski. Obecnie jest siedzibą Chełmskiej Delegatury Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
W zachodniej części Góry Chełmskiej znajduje się rozległy park Katedralny. Idąc obok wieży dzwonniczej można dotrzeć do ukrytego wśród drzew wzniesienia, zwanego Wysoką Górką, które w istocie jest dawnym grodziskiem.
Nasyp chełmskiego grodziska był pierwotnie znacznie wyższy, jednak w 1876 r. został splantowany. Na tak przygotowanym placu władze carskie wzniosły kaplicę św. Cyryla i Metodego - pomnik dla uczczenia faktu zlikwidowania unii. Fundatorem kaplicy był rosyjski kupiec z Kaługi, który na cele związane z rusyfikacją ziemi chełmskiej i utrwaleniem na niej prawosławia ofiarował ogromną na owe czasy sumę 100 000 rubli. Nie było jednak sądzone pysznić się długo temu pomnikowi carskiego ucisku - po odzyskaniu niepodległości Polski, w 1921 r. został on rozebrany do fundamentów. Pozostały po kaplicy cokół w 1928 r. młodzież szkolna przykryła ziemią, sypiąc na tym miejscu kopiec X-lecia Odzyskania Niepodległości. W 1998 r. ustawiono na kopcu Krzyż Jubileuszowy.
Na szczycie Góry Chełmskiej, obok zespołu pokatedralnego, znajduje się pozostałość dawnego grodu - Wysoka Górka, owalny nasyp kamienno-ziemny, mieszczący dawne umocnienia obronne i fundamenty XIV w. zamku. U podnóża nasypu grodziska, tuż obok wejścia na pochylnię prowadzącą na szczyt, rośnie pomnikowy okaz jesionu wyniosłego odmiany jednolistnej.
Stacje Drogi Krzyżowej w Parku Kościelnym na Górze Chełmskiej w Chełmie. Stacja II - Jezus bierze krzyż na ramiona. Rzeźba autorstwa Jacka Kicińskiego z Siemianowic Śląskich. Stacje Drogi Krzyżowej stanowią wspaniałą ozdobę parku i cieszą się ogromną popularnością zarówno samych parafian, jak i pielgrzymująch turystów.
Park Kościelny na "Górce" w Chełmie, uznany w całości za pomnik przyrody.
Stacje Drogi Krzyżowej Chrystusa na terenie parku na Górze Chełmskiej w Chełmie. Stacja III - Jezus upada pod krzyżem.
Stacje Drogi Krzyżowej Chrystusa na terenie parku na Górze Chełmskiej w Chełmie. Stacja IV - Jezus spotyka Matkę swoją.
Stacje Drogi Krzyżowej Chrystusa na terenie parku na Górze Chełmskiej w Chełmie. Stacja IX - Jezus upada po raz trzeci.
Stacje Drogi Krzyżowej Chrystusa na terenie parku na Górze Chełmskiej w Chełmie. Stacja V - Szymon Cyrenejczyk pomaga nieść krzyż Jezusowi.
Na północno-zachodnim stoku Górki Katedralnej, usytuowany jest zespół poseminaryjny, do którego wejście prowadzi poprzez bramę wbudowaną w mur przy ul. św. Mikołaja 4. (Mur jest niestety nieco skorodowany, a nawet grozi zawaleniem - jak możemy przeczytać na tablicy ostrzegawczej). Zespół seminaryjny składa się z dawnego kościoła św. Mikołaja i zintegrowanych z nim pawilonów dawnego unickiego seminarium duchownego.
Kościół św. Mikołaja, seminaryjny, pounicki, obecnie adaptowany na filię Muzeum Ziemi Chełmskiej, wzniesiony został w latach 1722 – 1727 przez biskupa Józefa Lewickiego. Jest to barokowa, jednonawowa świątynia założona na rzucie kwadratu, z prostokątnym prezbiterium od południa i prostokątnym aneksem od strony północnej. Poczynając od 1759 r. świątynia łączyła dwie funkcje: służyła miejscowemu duchownemu seminarium i była jednocześnie cerkwią unickiej parafii. Wraz z likwidacją unii przeszła pod zarząd duchowieństwa prawosławnego i w latach 1875 – 90 funkcjonowała jako cerkiew seminarium diecezjalnego, a następnie jako kaplica szkoły diaków. W latach II Rzeczpospolitej nadal pełniła funkcję sakralną, będąc kaplicą przy żeńskim Seminarium Nauczycielskim, prowadzonym przez Jadwigę Młodowską. W czasie okupacji niemieckiej i po II wojnie światowej budynek służył jako skład opału. Po przeprowadzeniu generalnego remontu, przekazano go w 1979 r. muzeum na cele ekspozycyjne i do wykorzystania na salę koncertową.
