Die oude eik moet hier toch ergens liggen....... al zeker tien jaar!!
Met een lier wordt hij naar het eiland getrokken
niet, ik zeg: NIET loslaten.....
Samen trekken we de stam naar de kraan van de molen. De molen is eventueel ook wel te draaien naar de stam.
Nog een klein stukje.....
En met de kraan wordt de stam op de wal getakeld.
Daar zit best nog veel bast aan.....
Nu is van de stam het evenwichtspunt geschat, en daar wordt een haak ingeslagen.
Langzaam wordt de slee, met stam en al, naar het zaagraam getransporteerd
En nu worden de zagen in het werk gesteld. de drie zaagperken beginnen hun dans.....
Maar vandaag doet alleen het eerste perk, ook wel het kloofperk genoemd, werkelijk dienst.
Vooral serieus kijken Paulus......
Tot nog toe is molenaar/houtzager Mark nog zeer tevreden.
De paltrokmolen uit 1680, oorspronkelijke standplaats: Numansdorp
De zeilen gaan weer weg, de vlaggetjes worden weer in de wieken gehangen....Volgende week woensdag wordt er weer gezaagd, zoals elke woensdag.....
De zeilen worden voor de wieken gespannen, de vlaggetjes worden weggehaald.
En ontdaan van de schors, ook al om de zagen scherp te houden omdat in die schors ook veel zand zit.
en we takelen de stam een meter of twee op.
Ja, hijsen maar.....
De bast zit redelijk los, soms nog niet echt. De stam is nog niet lang genoeg gewaterd.....
Omdat ie nog niet vlak genoeg hangt slaan we er wat ijzeren haken in, en hangen er nog wat ketting aan
Dit is vlak genoeg om de stam de molen in te kunnen krijgen, dus hijsen we weer verder.
En daar draait de stam langzaam de molen in
De hele kraan kan draaien om....
de stam boven de slee te krijgen. ketting, haken en touw kunnen los.....
En de stam wordt in het verlengde van de slee gelegd. Op onderslaghouten (de dwarsbalken)
Op dit latje staan krijtstreepjes die overeenkomen met de zagen. Zo kan bepaald worden hoe de stam het beste gezaagd kan worden om er veel bruikbaar hout uit te krijgen
Mark krikt de stam nog beter in lijn.
Met twee ijzeren staven en met touw wordt de stam flink stevig vastgesjord.
Echt stevig bedoelen we dan......... Zo kan de stam niet van plaats of houding veranderen. Dat wil je niet als je aan het zagen bent.....
Het zaagpakket wordt ingespannen in het gietijzeren zaagperk
De afstand wordt met "duiven" of houten klossen afgesteld.
Met wiggen wordt elke zaag na afstellen aangespannen
En nu wordt het krabbelwerk in het werk gesteld. De molen kan gaan zagen.....
Mark houdt vooral het begin met argusogen -en zijden handschoentjes- scherp in het oog
De eerste millimeters zijn gezaagd.....
Nu weer een stukje verder. Meteen is er een nieuw onderslaghout onder de stam geschoven
De drie zaagperken gaan gestaag op en neer, als de cilinders van een motor netjes om de beurt. Zo wordt de windkracht gelijkmatig op de drie zaagperken losgelaten...... Slim die jongens uit 1680
Om eventuele spanning in de stam op te vangen slaat Mark er krammen in.
Want als het hout kan trekken, dan klemt dat de zagen af. Een stam kan dan wel eens omhoog komen, met slee en al. (1000 kilo dus.....)
en er is nog een wig onder de stam geslagen, om te zorgen dat ie echt lekker "draagt" op de slee.
Hier zie je goed de krammen zitten..... Van buiten naar binnen.
Dit wiel heet het krabbelwerk. Per zaagbeweging neemt de bovenste tand het grote wiel een of twee tandjes mee.
Hier zie je dat er ook nog zaagsel geproduceerd wordt....
De onderste tand voorkomt dat het wiel weer terug kan draaien. De as is verbonden met een tandwiel
En dat zaagsel moet worden weggehaald. Boven de zaagselhoop zie je nog mooi het gietijzeren raam, waar ook onderin wiggen zitten om de zagen aangespannen te houden.
Een mooie ijzeren haak om een stam omhoog te takelen
Hier zie je het draaiplateau en de houten rollen van de paltrokmolen. Vlak boven de grond, let maar op het gras. Normaal draait alleen de kap, hier draait zowat de hele molen. (45 ton zwaar!!)
Heeft een gewone molen een stelling nodig die om de molen heenloopt, deze molen heeft aan een klein stukje stelling genoeg.
En naar dat kleine stukje mag je dan toe lopen via een smal plankje..... Op 6 meter hoogte of zo.
Publiek mag rond de molen lopen als we niet aan het takelen zijn tenminste. Dan wordt een deel afgezet. Veiligheid voor alles tenslotte.
En hier mag het publiek op het trapje komen. Zo kun je goed het zagen bekijken.
En kunnen wij veiligheid van het publiek waarborgen. Hier schiet het zagen trouwens al aardig op.
De bedieningshendels om de zagen in en uit het werk te zetten, de kraan te bedienen etc.
Per zaagslag wordt de slede 0.8 mm. opgeschoven. Het hele zaagproces duurt plm. 2 uur
Hier zie je de as, het tandwiel, en daarboven de tandheugel die aan de slee vastzit.
Hier zie je mooi de drie zaagperken. Het kloofperk links, het kantrechtperk in het midden, en dan rechts het derde perk. Normaal kunnen deze perken allemaal tegelijk aan het werk zijn.
De laatste ijzeren staaf is overgezet, het laatste onderhout met wiggen geplaatst.
Hier zie je dat het laatste onderhout breder is. Het loopt op tegen het gietijzeren zaagraam, en wordt onder de stam uitgedrukt. Zo draagt de stam tot het laatste moment. Hier zie je de tandheugel nog eens in beeld.
Hier zie je ook mooi hoe dichtbij het publiek kan komen. Een touwtje is de afscheiding. Ze staan op het trapje.
Om eerlijk te zijn heeft de molen te weinig windvangst wegens veel bomen in de omgeving. Een elektromotor ondersteunt dus om het zaagproces verder origineel te laten verlopen....
Mark spant nog een band om de stam, om te voorkomen dat de planken om kunnen vallen als de stam net door is gezaagd. Dat zou nl. de zagen kunnen beschadigen.....
Vroeger zou dit prima met touw kunnen worden gedaan, dit is een testje, of ook een moderne ratelband het werk goed doet.
Nog enkele centimeters.
Hier zie je dat het water uit de stam loopt. Het hout is dan ook kletsnat omdat het jaren onder water lag.
De molen staat op een rond eiland. De molen wordt op de wind gedraaid, afhankelijk daarvan wordt dan ergens op het eiland hout aan- en afgevoerd.
Hier zie je mooi dat het water via de porieen door de tanden wordt uitgeperst. Misschien ken je het wel van je haardvuurtje.....
Het schiet al op. We begonnen om tien uur, nu loopt het tegen half vijf. Een dag werk dus.....
En hier zie je de tanden al uit de stam steken. Het kloven is gedaan. De stam is gezaagd.
De slede met de stam is doorgedrukt. De schaaldelen zijn iets weggezakt. Je kan mooi zien dat het laatste onderhout voor het zaagperk blijft liggen.
Nu worden de planken een voor een voorzichtig op de slee gekanteld en naast de zagen gelegd.
De kram houdt de planken rechtop.....
Hier zijn de schaaldelen weggegooid, en de bruikbare planken weer naar de achterkant gedraaid, met slede en al.
Nu wordt het hele plankpakket naar het tweede zaagperk gewrikt.
Voorzichtig aan worden de planken allen tegelijk naar links weggeheveld. De stam woog naar schatting 600 kilo. Alleen wat zaagsel en twee schaaldelen zijn er nu vanaf...
Hier liggen de planken dus op het tweede perk, klaar vor volgende week. De planken zijn overigens voor de boothelling bedoelt, die nu nog te kort is. Die boothelling ligt vlak tegenover de molen.
We ruimen nog wat op, Antoon brengt het zaagsel weg, het bos in.....
Dank voor de belangstelling.....Mark, Antoon en Paulus den Boer
